Rangorde

Rangorde is één van de meest besproken onderwerpen als het gaat om samenleven, trainen en opvoeden van honden. Rangorde betekent dat er in een groep hiërarchie heerst. De meest dominante (bij wolven wordt hiervoor de door David Mech bedachte term ‘alpha‘ gebruikt) heeft de meeste privileges. Dan komt de beta, de gamma en zo als laatste de omega; deze heeft de minste privilege. Rangorde en dominantie zijn dus onlosmakelijk met elkaar verbonden.

De absolute noodzaak om roedelleider (alpha) te zijn wordt door veel professionele hondentrainers/deskundigen onderschreven. Aanhangers van deze theorie zijn Cesar Millan (bekend van tv-programma “the Dogwhisperer”), Arjen van Alphen/Francien Koeman (de Roedelmethode) en Jane Fennell (auteur “the Doglistener”). Toch zijn er ook velen die daar niet van overtuigd zijn zoals Raymond Coppinger (auteur “Dogs”), Turid Rugaas (auteur “Calming signals”) en Jean Donaldson (auteur “The culture clash”). Kortom, de meningen zijn verdeeld.

De voorstanders

Voorstanders van deze theorie gaan ervan uit dat honden, net als wolven, in een roedel leven. Het betreft dan een gemengd roedel wat bestaat uit mensen en honden. De leider van het roedel, de alpha, heeft de meeste privileges. Bij wolven betekent dit dat hij/zij zich als enige mag voortplanten, als eerste eet, als eerste door (nauwe) doorgangen gaat en de beste slaapplaats heeft. Als hij opstaat, volgen de anderen. Deze vorm van hiërarchie is nodig om het samenleven zo harmonieus mogelijk te maken. Hierdoor ontstaan weinig tot geen conflicten wat het voortbestaan van het roedel waarborgt. Conflicten zorgen voor onbalans en wolven hebben elkaar nodig om te overleven. De wolf is geen snelle jager en zal dus mede-roedelleden nodig hebben om een prooi te vangen. Dat is ook de reden dat solitair levende wolven nauwelijks kans maken te overleven. Aangezien honden afstammen van de wolf en, net als wij, sociale wezens zijn gelden de regels binnen het wolvenroedel ook voor onze honden. Daarom is het van belang wat wij, als hondeneigenaar, de alpha zijn. Wij bepalen immers wanneer de hond eet, uitgelaten wordt en of hij zich mag voortplanten; hij is volslagen van ons afhankelijk maar zal steeds proberen hoger in de rangorde te komen. Uitgangspunt hierbij is dus dat de hond nooit gelijkwaardig kan zijn aan de mens maar dat de mens altijd dominant is over de hond. Dit zorgt voor stabiliteit in ons roedel (gezin) waardoor gedragsproblemen niet of nauwelijks voorkomen.

De tegenstanders

Tegenstanders van de rangorde-/dominantietheorie gaan ervan uit dat honden geen wolven zijn en dat er voor honden geen noodzaak is tot het leven in een roedel. Omdat honden in de nabijheid van mensen leven (niet noodzakelijkerwijs mét mensen) is er genoeg voedsel en onderdak voorhanden. Het leven in een roedel waar alle noodzakelijke primaire levensbehoeften in overvloed aanwezig zijn, zorgt voor concurrentie en concurrentie zorgt voor conflicten en conflicten bedreigen het voortbestaan. Er is simpelweg geen biologische noodzaak tot samenleven voor de hond. Dan hebben tegenstanders moeite met de term ‘roedel’.  Een roedel is een samenlevingsvorm die bestaat uit gelijksoortigen dus alleen honden (of alleen wolven) en dat zijn altijd een ouderpaar met hun nakomelingen. Daarom kunnen mensen en honden nooit een roedel vormen en is rangorde derhalve niet aan de orde. Honden denken niet als mensen, gedragen zich niet als mensen, ruiken niet als mensen en hebben andere waarden dan mensen. Stel je hebt een pup in huis. Wanneer je volgens de regels van rangorde leeft, moet je eerst zelf eten voordat de pup eten krijgt. Is het aannemelijk te veronderstellen dat de pup, die dit alles gadeslaat, ook maar enigszins het idee heeft dat hier een dominantiebevestigende handeling plaatsvindt? In een wolvenroedel eten pups overigens altijd als eerste. En begrijpt een hond wat jij wil zeggen als je als eerste door de deur gaat? En is een hond die trekt aan de lijn bezig hoger op te komen in de rangorde? Wolvengedrag is niet gelijk aan hondengedrag. Honden zijn geen wolven is hondskleren, honden zijn gewoon honden.

Wat is waarheid? Wie zal het zeggen. Beide theorieën kennen vele, zowel wetenschappelijke als niet-wetenschappelijke, voor- en tegenstanders. Alleen door kennis te nemen van de verschillende theorieën en deze toe te passen of juist weg te laten in het leven met honden kom je tot de eindconclusie. En dat moet vooral iedereen voor zichzelf uitzoeken.

Monique is hondengedragstherapeut, gediplomeerd instructeur en ondernemer maar bovenal coach. Zij wordt geïnspireerd door de "waarom"-vraag. Waarom gedraagt de hondeneigenaar zich op een bepaalde manier en wat heeft dat voor effect op de hond. In haar aanpak van gedragsproblemen bij honden staat dus altijd de mens centraal.
Meer over Monique